Heldewijs Franciscus

Heldewijs Franciscus

25/5/1713 tot 25/3/1715 (°St Pieters Brugge 13/3/1685 +Lapscheure 12/10/1755
fs Jacob en Cornelie Herlenpein
1/10/1701 – 1708 studeert filosofie en theologie in Leuven met studiebeurs (ook op 19/10/1702)
1/1/1704 tonsura
23/11/1709 onderpastoor in Lissewege (tot 1713)
25/10/1713 deservitor van Ettelgem
12/1/1715  deservitor Bekegem en Ettelgem
Was zeker in 1713/1714 pastoor in Bekegem
25/3/1715 op aanbieding van pater Lucas de Vriese, abt van Dunen bekwam hij op 9/3/1715 de pastorie van Lapscheure. Hij was alom gekend als “de paster van Lapscheure” omwille van zijn Uilenspiegelstreken. Blijft daar pastoor tot overlijden.
 
D.O.M.
SEPULTURE
VAN DE SEER EERWEERDEN HEER
FRANCISCUS HELDEWIJS
Fs JACOB IN SYN LEVEN PASTOR
DER PAROCHIE VAN LAPSCHUERE DIE
NAER DEN TYDT VAN 41 JAEREN
SYNE SCHAEPEN MET ALLE
HERDERLYKE SORGHE BESTIERT
TE HEBBEN DIT STERFELYCK
LEVEN HEEFT AFGHELEIJT IN DEN
OUDERDOM VAN 70 JAEREN EN 8
MAENDEN OP DEN 13 OCTOBRE 1755
 
VOORTS VAN
Sr IVO HELDEWYS Fs JACOB
BROEDER VAN DEN VOORNOEMDEN
Hr PASTOR DIE DEZE WEIRELDT IS
GEPASSEERT DEN 1 JANUARI 1739
ENDE VAN
Sr FRANCISCUS HELDEWYS Fs
IVO IN SYN LEVEN COSTER DESER
PAROCHIE OVERL. DEN 10 JUNY 1748
BIDT VOOR DE ZIELEN
 

1713  De “paster van Lapscheure” te Bekegem[1].

 Franciscus Heldewijs werd geboren te Brugge (Sint-Pieters op de Dijk) op 15 maart 1685. Hij was de zoon van de koster Jacobus Heldewijs en Cornelia Herlenpein.
In 1709 werd Heldewijs onderpastoor te Lissewege en vier jaar en drie maand later pastoor te Ettelgem-Bekegem. Op 25 mei 1713 schreef hij z’n eerste nota in de Bekegemse parochieregisters: “de 25e mei komt als opvolger Franciscus Heldewijs ex St-Pieters-Brugge als deservitor te Bekeghem 1713”. De laatste aantekening dateert van april 1715.
Op aanbieding van Lucas de Vriese, abt van de Duinenabdij, werd Franciscus Heldewijs op 9 maart 1715 tot pastoor van Lapscheure benoemd. Van een dorp gelegen in de zandstreek trok Franciscus naar een polderdorp, volgens kanunnik Tanghe een luilekkerland, ‘alwaer de inwoners op hun gemak goede sier maekten en in weelde zwommen’ . Volgens M. Pollet werd het kerkregister door Heldewijs niet regelmatig bijgehouden. Het begint te Lapscheure in 1728. Hij gebruikte ook niet alledaagse methoden om zijn zielen gaaf te houden. Heldewijs had eveneens veel soorten rouwdiensten: missa privata, officium 3 lectionum, officium 3 lectionum et laudes, 6 lectionum, 9 lectionum, missa solemnia, officium summum, missa solemnis angelis, missa solemnis 3 absolutionibus, solemnibus et solemnioribus, exequae solemnis cum officio nimme.
 
Op 13 oktober 1755 stierf te Lapscheure om kwart voor vijf in de namiddag Franciscus Heldewijs, pastoor van de parochie. De 16de oktober werd hij in de kerk begraven bij de trap van de preekstoel, tussen het midden van het hoogkoor en het Sint-Barbarakoor. De zerk ligt er nog, doch de predikstoel werd verplaatst. In de kerk werden eveneens begraven zijn broer Ivo Heldewijs, weduwnaar van Marie Van Holm en de zoon van Ivo Franciscus Heldewijs, neef van de pastoor en koster van Lapscheure.
Franciscus Heldewijs is de meest bekende pastoor van Lapscheure. Hij was niet minder dan 40 jaar en 8 maanden pastoor van de parochie en was dus zeker vergroeid met deze volksgemeenschap. Zijn bekendheid heeft hij vooral te danken aan een boekje dat verscheen ten jare 1796, 41 jaar na zijn dood, getiteld: “Lapscheurschen Guychelaer, zijnde eene Verzameling van bezondere voorvallen, wonderlijke Ontmoetingen, aerdige Klugten, geestige Spreuken, snedige Antwoorden en Anecdoten, waer in scherpzinnigheyd en verstand, gepaert met zedigheyd en menschenliefde, alom doorstraelen. En waer in ook het karacter of ,geaerdheyd van den alom vermaerden Lapscheure als na het Leven is afgeschildert”. Het werd uitgegeven bij L. van Paemel, boekdrukker op de Brabantdam. In 1841 verscheen een tweede aangevulde druk. Het boekje berust in de universiteitsbibliotheek te Gent.
Kannunik Tanghe was met deze vermakelijke gebeurtenissen niet erg ingenomen. “Buiten twijfel of daer is, in de verleden eeuw, …. eenen pastor geweest, die zich door een heuglijken inborst en een vrolijk karakter liet onderscheiden. Maer, onder de poetserijen die tot heden nog, onder zijnen naem, het land doorlopen, mogen er schaers een paer op zijne rekening gesteld worden “.
Franciscus Heldewijs alias de ‘Paster van Lapscheure” ging als een Uilenspiegel of Don Camillo door het leven. Hij stond model voor verschillende volksboeken. Zelfs Abraham Hans schreef in z’n kinderbibliotheek een nummer over “de pastoor van Lapscheure”. Heldewijs was één van die priesters die zeer vrij met de mensen omging en zich veel mocht veroorloven, ook omdat hij de “groten” durfde aanpakken, zelfs zijn bisschop Van Susteren. Zulke figuren blijven uiteraard lang in geheugen verder leven met hun fratsen en gedurfde uitspraken. Of hij te Bekegem ook fameuze grappen uithaalde is onbekend. Maar hij had over zijn eigen schapen maar de gelovigen van de buurtparochies waren dan maar zwijnen. In een tijd van grote rivaliteit tussen de buurten zullen de mensen dit graag gehoord hebben.
 

Bibliografie over Franciscus Heldewijs[2]:

Reeds in 1796 verscheen te Gent een boekje van 72 blz met als lange titel : “Lapschuersche Guychelaer, zynde eene Verzameling van bijzondere Voorvallen, wonderlyke Ontmoetingen, aerdige Klugten, geestige Spreuken, snedige Antwoorden en Anecdoten, waer in scherpzinningheid en menschen liefde alom doorstraelen:en waer in ook het karakter of geaerdheyd van den alom vermaerden Lapschuere als na het leven is afgeschilderd. Te koop te Eekloo by A.B. van Han en Zonen.”(In 1796 was Heldewijs al 41 jaar overleden).
 
In 1846 verscheen te Middelburg in Zeeland : “Vrolijke Tooneelen uit het leven van Heldewijs, in zijn tijd Pastoor ter
gemeente Lapscheure, Prov. West-Vlaanderen, meer algemeen bekend onder de naam van Paap Lapscheure, in losse verzen door twee Aardenburgers.”
 
In Rond den Heerd van 9 oktober 1869 herdenkt men de sterfdag van “den vermaarden Pastor van Lapscheure, Heere ende Meester Frans Heldewys.”
 
Te Antwerpen verscheen in 1908 het “Merkwaardige leven van Franciscus Heldewijs, pastoor van Lapscheure” geschreven door Hans van Horenbeek. Dit is niemand minder dan Abraham Hans. Dezelfde Hans schreef ook in zijn reeks “Kinderbibliotheek” in nr. 77 over “De pastoor van Lapscheure.”
 
In 1957 verscheen te Brugge “Lapscheure en Pastoor Franciscus Heldewijs” door Louis Sourie.
 
Het heemkundige tijdschrift Rond de Poldertoren schreef over Heldewijs in nr 4 van december 1974, en nr 3 van september 1983.
 
In 1980 verscheen in de reeks Vlaamse Volksboeken :
“Pastoor Heldewijs, de Vlaamse Don Camillo”, een bewerking van A.Van Hageland, met illustraties uit uitgaven van 1897 en 1909.
 
Jaak A. Rau schreef in “Het Damme van toen en omgeving” een bijdrage over “de paster van Lapscheure”. Uitgave 1981.
 
De bekende volkskundige Alfons de Cock (1850-1921) schreef over Heldewijs : “Eén van die eigenaardige, grappige
volkspastoors, die met de menigte vrij omgaan en zich veel meer veroorloven dan een gewoon priester, zodat ze soms lang in de volksherinnering voortleven.(Volkskunde 1919)

[1] André Symaeys. (Ernigahem)1990 pg 2
Bibliografie Kerkschatten uit Ettelgem (tentoonstellingcatalogus), Oudenburg, 1985, p. 51r. 31). Louis SOURIE, Lapscheure en pastoor Franciscus Heldewijs, 1957. Rond de Poldertorens, jrg. 16, nr. 4, p. 205-207 (M. POLLET) en jrg. 17, nr. 4, p. 149-150 (A. VERMEERSCH).
Ook André Van Poucke in Gestella jg 16 pg 5.
[2] Naar Andre VanPoucke in Gestella jg 16 pg 5

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.